• Harry Koelewijn

ANALYSE Zondagsrust leidt tot politieke onrust

NIJKERK In de nacht van maandag 29 op dinsdag 30 juni trok Hans Boer, fractieleider van CU-SGP in de Nijkerkse gemeenteraad, de stekker uit de coalitie van CDA, CU-SGP en VVD. Met een emotioneel betoog schetste hij hoe de zondagochtend in zijn gezin werd beleefd en hoeveel vreugde hij daaraan beleefde.

Hij kwam die zondagmorgen in alle rust beneden - 'geen post, geen mail, heerlijk' - en hoorde de regels van psalm 42 vers 5: Maar de Heer zal uitkomst geven. Daarna toog hij met zijn gezin ter kerke, wandelend door een rustig Nijkerk. Met honderden andere Nijkerkers.

door Henk Brinkman

Aanleiding tot dit persoonlijke betoog was de motie van VVD, PRO21 en DLP om de openstelling van winkels op zondag mogelijk te maken. Ook in Nijkerk. Boer noemde de aanvaarding van de motie een dieptepunt in de Nijkerkse geschiedenis.

Het onderwerp heeft geleid tot verhitte discussies en tot de val van het Nijkerkse college. De gereformeerde predikant Daan Riemens startte een initiatief om een referendum over de kwestie aan te vragen. Ondernemers roerden zich, maar ook daar zijn de meningen verdeeld. Er tekenen zich twee kampen af, die zich, zoals VVD-leider Boudewijn van der Woerd kenschetste, ingraven in hun principiële stellingname.

Pragmatisch beschouwd zijn er veel argumenten tegen een koopzondag in Nijkerk aan te voeren. Als ondernemers het niet in zes dagen kunnen verdienen, zullen ze dat ook niet in 7 dagen doen. Er zal hooguit sprake zijn van verschuiving van omzet, maar consumenten gaan echt niet ineens meer geld besteden aan allerlei aankopen omdat de winkels op zondag ook open zijn. Ook wordt gewezen op het belang voor het sociale leven van een collectieve vrije dag, die kan worden gebruikt voor familiebezoek, sportactiviteiten en allerlei andere dingen die mensen graag samen doen. Bekend is dat Utrechters in 2005 in een referendum zich massaal tegen de koopzondag keerden. Veel winkelpersoneel had actief actie gevoerd onder familie en vrienden om tegen te stemmen met als argument dat een zondags bezoekje nauwelijks meer tot de mogelijkheden zou behoren. Overigens zijn de winkels in Utrecht nu wel op zondag open.

Die argumenten worden nu ook door ds. Daan Riemens naar voren gebracht. En door vertegenwoordigers van christelijke kerken en partijen. Zij vragen zich verbijsterd af waarom de voorstanders daar allemaal aan voorbijgaan. Het zijn toch zulke redelijke en logische argumenten? Het ontnuchterende antwoord is dat zij weliswaar logische en redelijke argumenten geven, maar niet in de positie verkeren om kracht te geven aan die argumenten. Decennialang hebben christenen de agenda bepaald, schreven kerken voor hoe mensen zich moesten gedragen, bepaalden politieke partijen dat op zondag geen winkels open mochten en dat mensen maar op een ander tijdstip hun boodschappen moesten gaan doen. Inmiddels vormen christenen allang geen meerderheid meer. Ook niet in Nijkerk. Mensen willen zich de wet niet meer laten voorschrijven door anderen. Zij bepalen zelf hoe zij hun leven inrichten. Daan Riemens begreep dat sentiment uitstekend toen hij in een interview in deze krant liet weten dat hij als predikant inderdaad niet de aangewezen man is om het initiatief voor een referendum over de zondagsopening te organiseren.

STILLE REVOLUTIE Na de val van de coalitie hebben VVD, DLP en PRO21 deze zomer een nieuwe coalitie in elkaar getimmerd, die volgende week wordt gepresenteerd. En die direct een initiatiefvoorstel zal indienen om de openstelling van winkels op zondag mogelijk te maken. Is dat moment een dieptepunt in de Nijkerkse geschiedenis? Een revolutie die zich nu ook meester maakt van Nijkerk?

De zondagmiddag zal in het Nijkerkse en het Hoevelakense koopcentrum niet onmiddellijk tot grote drukte leiden. Veel winkeliers zullen hun deuren niet openen. Sommigen omdat zij daar principiële bezwaren tegen hebben. Anderen zijn wel voor de mogelijkheid om de winkels op zondag te openen, maar piekeren er niet over om hun toko te openen. Omdat zij ook wel eens vrij willen zijn of omdat zij geen extra omzet verwachten. Hooguit zullen supermarkten opengaan. Overigens pas vanaf een uur of 12. Als Hans Boer gelijk heeft, zal het op zondagmorgen drukker zijn in de stad met honderden kerkgangers dan 's middags met winkelend publiek. Van een revolutionaire verandering zal geen sprake zijn.

Er is wel sprake van een al veel langer gaande, maar ook veel stillere revolutie. Vrijwel iedereen is 24 uur online. Elke dag weer. Websites zijn elke dag online. Webshops eveneens. Enkelingen zullen nooit op zondag hun mail checken of een betaling via internetbankieren regelen. Maar dat zijn inderdaad enkelingen. Ook onze reformatorische mede Nijkerkers doen daaraan mee. Ja, achter de perstribune zaten die bewuste avond een paar SGP-ers die hoopten dat Nijkerkers voortaan alleen nog maar boodschappen zouden gaan doen bij winkeliers die hun zaak op zondag op slot houden en de andere winkels zouden gaan boycotten. Ik vrees voor hen dat de meeste Nijkerkers dat onderscheid niet gaan maken. En ik hoef er niet veel om te verwedden dat ook de achterban van CU-SGP regelmatig online bestellingen plaatst bij Zalando, waar ook je leuke rokjes kunt krijgen. En die onlineshops gaan elke dag 24 uur door. Ook op zondag, ook al laat je dan wellicht je spullen niet op zondag bezorgen. Zij vormen daarmee een bedreiging voor de Nijkerkse en Hoevelakense ondernemers, die juist zondagsopenstelling bepleiten omdat de concurrentie uit andere plaatsen en van webshops zo moordend is. Wie zonder zonde is op dit terrein, werpe de eerste steen. ('Ik buk wel,' schreef Simon Carmiggelt ooit).

POLITIEKE SCHERVEN Intussen is de koopzondag een politieke splijtzwam gebleken. CU-SGP heeft zich politiek gezien geïsoleerd door zo hard de deur in het gezicht van vooral de VVD dicht te gooien. Het CDA is daarin meegegaan. Naar het zich laat aanzien om electorale redenen. Een deel van de aanhang is tegen zondagsopenstelling en het CDA is kennelijk bang dat die kiezers overlopen naar CU-SGP. En daardoor plaatsen twee partijen die jarenlang goede bestuurders hebben geleverd - natuurlijk valt er altijd kritiek te leveren - zichzelf nu langs de kant. De nieuwe coalitiegenoten kunnen geen bestuurders met lange ervaring leveren. Dat betekent dat nieuwe wethouders zich eerst een jaar moeten inwerken voordat zij door hebben hoe de hazen lopen. Maar daar is geen tijd voor. Want er moet bezuinigd worden. Op voorzieningen in Nijkerk, maar vooral ook op de zorg. En stevig ook. Dat vraagt om politiek-bestuurlijke ervaring en politieke moed. En een stevig draagvlak. Maar de nieuwe coalitie heeft slechts een meerderheid van één zetel. Terwijl de verhoudingen tussen de nieuwe coalitie en de nieuwe oppositie over en weer zijn vertroebeld. Op scherp gezet omdat iedereen zich ingraaft in principiële loopgraven. En dat over een maatschappelijke ontwikkeling die al lang gaande is en niet is tegen te houden. Linksom of rechtsom zou die zondagsopenstelling er de komende jaren zijn gekomen.

Maar nu is het alle hens aan dek om de problemen van Nijkerkers die in de knel dreigen te raken op te gaan lossen. Nu moet de organisatie op het stadhuis geheel anders worden ingericht om met minder kosten toch dienstbaar te blijven aan de inwoners van Nijkerk. Deze problemen schreeuwen om politieke leiding. Wethouders uit veel steden trekken aan de bel bij het parlement vanwege exorbitante bezuinigingen. Maar een Nijkerkse bestuurder was in geen velden of wegen te bekennen.

En juist dit moment kiezen Nijkerkse politici (van alle partijen) uit om de onderlinge verhoudingen op scherp te zetten. Te hopen valt dat de zomerperiode niet alleen is gebruikt om een nieuwe coalitie in elkaar te zetten, maar ook om even bij zinnen te komen voor een zwaar politiek jaar.

Hans Boer beschreef zijn ideale zondagmorgen. Vrijwel iedereen zal hem dat gunnen. Maar mensen die hun zondag anders in willen richten, willen daar ook de vrijheid voor. Overigens, wie echte zondagsrust zoekt, moet op zondagmorgen vroeg de grote steden in het westen van ons land bezoeken. Afgezien van enkele kerkgangers, die zich naar een eredienst spoeden en een enkele late kroegtijger die wankelend op zoek is naar zijn bed, heerst er rust. Meer nog dan in Nijkerk op zondagmorgen. De stad slaapt uit.