• Foto: Harry Koelewijn

'Historische Jezus heeft nooit bestaan'

NIJKERK - Deze week wordt Kerst gevierd. Donderdagochtend preekt dominee Edward van der Kaaij in de Vredeskerk in Nijkerk over het geboorteverhaal van Jezus uit het Bijbelboek Lucas. Terwijl hij dit jaar een boek publiceerde, waarin hij betoogt dat de 'historische' Jezus niet heeft bestaan. Hoe hij dan toch kan preken over het geboorteverhaal? ,,Het is een mythe, die je niet als historie uit moet leggen, want dan doodt je de mythe. Mythen komen voort uit ons onderbewustzijn. Het kerstverhaal gaat over ons".door Henk BrinkmanDe studie die Van der Kaaij in april publiceerde onder de titel 'De ongemakkelijke waarheid van het Christendom' met als ondertitel ' De echte Jezus onthuld' is het resultaat van een lange zoektocht, die een jaar of zes geleden begon. Van der Kaaij: ,,Ik las in het boek De mysterieuze Jezus van Freke en Gandy een mythe over de opstaande en stervende god. Kenmerk was een God die mens werd. Geboren op 25 december. Een God die bezocht werd door wijzen uit het oosten. Er waren ook herders in betrokken. Tijdens zijn leven bleek hij genezende gaven te hebben. Hij kreeg een conflict en werd gedood en hij stond na drie dagen weer op. Zeg maar het hele verhaal van het evangelie. Toen ik dat zo las, dacht ik: als dat zo is, dan heeft Jezus nooit bestaan. Dat was een spontane gedachte."Van der Kaaij vervolgt: ,,Die oermythe was uit Egypte afkomstig. Maar volgens mij gaat het nog veel verder terug. De mythe van de stervende en opstaande god komt voort uit de observatie van de mens gedurende miljoenen jaren dat de zon ondergaat en weer opgaat. Dat wordt gezien als de God die in de onderwereld strijdt en weer opstaat. De zon is onze levensbron. Als die niet opgaat, gaan we dood. Elke morgen staan we op uit de dood."Van der Kaaij is in de jaren '50 in de toen nog orthodoxe Gereformeerde kerken opgegroeid en gevormd. Dan moet deze ontdekking toch een schok zijn. Van der Kaaij: ,,Dat is ook het juiste woord. Ik was geschokt, maar ook nieuwsgierig. Ik wilde er meer over weten. Maar ik had ook een andere gedachte: Dat wil ik nog wel eens zien. Ik dacht: als dit de waarheid is, dan moet je daar niet voor weglopen. Ik was zeer gesteld op de historische Jezus. Ik wilde het uitzoeken. Dan ontdek je dat het allang bekend is in bepaalde kringen. Het leek mij aardig om aan te tonen: kijk, maar, hij heeft wel bestaan. Maar tijdens mijn zoektocht stapelden de bewijzen tegen de historiciteit van Jezus zich op. Ik merkte ook dat, de schok voorbij, iets moois ontstond. Dat zie je ook op de omslag van het boek. Doodse, gebarsten grond, maar er komt nieuw groen uit te voorschijn. Ik heb eigenlijk ontdekt: Het is hartstikke orthodox. Want als de historische Jezus niet bestaan heeft, dan krijg je de goddelijke Christus die wel bestaat en volgens mij is dat het kernpunt van de orthodoxie. Ik kan me voorstellen dat orthodoxe predikanten zullen zeggen: Jezus heeft natuurlijk wel bestaan, maar we onderschrijven zijn visie wat betreft de goddelijke Christus." Dat op het concilie van Nicea in het jaar 325 werd vastgelegd dat Jezus zowel God als mens is, doet Van der Kaaij, met alle respect, af als een truc. ,,Want je kunt niet beide handhaven. Als je op zoek gaat naar de historische Jezus, vind je niet veel gegevens. Als er een historische persoon onder zou liggen, is het iemand die totaal onbelangrijk is en waar het hele verhaal aan is opgehangen."Van der Kaaij hecht belang aan de bijbel en een goede bijbeluitleg. Goede exegese, daar kun je bij hem mee aankomen. Hoewel Van der Kaaij meent dicht bij de orthodoxie te blijven, valt in zijn boek wel op dat hij het gesprek met deze stroming uit de weg gaat, vanuit de opvatting dat het geen zin heeft, omdat hij naar zijn inzicht heeft aangetoond dat de Jezus uit de Bijbelverhalen niet heeft bestaan. En heeft hij ook niet zijn bronnen geselecteerd? Van der Kaaij: ,, Het gaat mij erom te bewijzen dat de historische Jezus niet heeft bestaan, omdat ik denk dat die opvatting schadelijk is voor het verstaan van de Bijbel. Uit bronnen buiten de bijbel van Joodse en Romeinse geschiedschrijvers kan geen bewijs voor het bestaan van Jezus worden gehaald. Maar ook bij de apostel Paulus lees je nooit over het bestaan van de historische Jezus. En Paulus heeft zijn brieven eerder geschreven dan de evangeliën zijn ontstaan. De enige bron voor de historiciteit van Jezus is eigenlijk het Bijbelboek Marcus. Mattheüs en Lucas hebben uit die bron geput. Maar ik hang de theorie aan dat het Marcusevangelie in het Egyptische Alexandrië is ontstaan, waar al heel vroeg een christelijke gemeente was."Voor mensen die de Bijbel letterlijk nemen, zal het zijn alsof Van der Kaaij het hart uit het evangelie wegsnijdt en dus ook geen troost meer kan bieden. Kan hij zich dat voorstellen? ,,Ik sta te ver af van mensen die de Bijbel van kaft tot kaft letterlijk nemen. Ik zeg wel ja tegen de opvatting dat de Bijbel, van kaft tot kaft, Gods Woord is, maar zeggen dat de schepping in zes dagen plaatsvond is geen goede bijbeluitleg. De historische Jezus heeft niet bestaan, maar de Bijbelse Jezus wel. Die bestaat nog steeds. Hij is de Levende in ons bestaan. Ik hoop niet dat mensen door mijn boek hun enige troost in leven en sterven kwijtraken. Als iemand op zijn sterfbed, vraagt of hij in de hemel komt, dan onderschrijf ik met overtuiging dat er een toekomst is. De eeuwigheid bestaat. Die toekomst is in Gods hand. Mensen hebben daar allerlei beelden bij. Eeuwigheid bestaat. Je komt ergens uit een levensbron, maar als je dat invult wordt het een metafoor. Het is wel een beeld, maar volgens mij gaan we terug naar die bron. De mens heeft ook iets goddelijks. Dat staat ook in het scheppingsverhaal, dat God zijn levensadem in de mens inblaast. Een klein stapje verder is dan de opvatting dat God in de mens aanwezig is. Dat is de reden dat het niet uitmaakt of je man of vrouw bent, slaaf of vrij, Jood of Griek, zoals Paulus schreef. Je bent allemaal gelijk en vrij. Dat vind ik het hoogtepunt van het christendom".Gesprek naar aanleiding van het boek van Edward van der Kaaij: De ongemakkelijke waarheid van het Christendom. De echte Jezus onthuld. Uitgegeven door Boekscout, 292 blz, 19,75 euro. Verkrijgbaar in de boekhandel of via edwardvanderkaaij@hotmail.com.Op de foto: Edward van der Kaaij; ,Het verhaal gaat terug naar oermythe uit Egypte'.Foto: Harry Koelewijn